Retordam

29th Sep, 2014
De gebrekkige strategie van strategische kiezers

Gelukkig hanteert Nederland één van de minder achterlijke kiessystemen. Dit betekent echter niet dat strategisch stemmen niet bestaat. De toegepaste strategie is alleen anders dan bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk of idem Staten die beide een meerderheidsstelsel hanteren.

Kiezers hopen met hun stem direct invloed uit te oefenen op de coalitievorming. Hierdoor concentreren stemmen zich bij partijen die een goede kans maken in het bestuur te komen; zie als voorbeeld de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen. Mijns inziens is deze keuze ingegeven door een misverstand. In dit stuk zet ik een aantal algemene en een aantal specifieke mankementen van deze traditionele strategie uiteen.

Het beoogde doel van een stem is vaak om een specifieke beslissing te beïnvloeden, of algemener: bepaalde belangen beter te laten behartigen of de gemeenschap in zijn geheel beter maken. De strategische stemmer meent dat een minder ideale partij in het bestuur meer kans heeft het beoogde doel te realiseren dan een ideale doch marginale partij met een zetel, maar zonder bestuurder.

Één van de problemen is dat verkiezingen, alle peilingen ten spijt, enigszins onvoorspelbaar blijven. Een strategische stem gaat uit van waarschijnlijke uitkomsten, bijvoorbeeld: er zal niet genoeg op links gestemd worden om een links kabinet samen te stellen, dus ik stem op de gematigd linkse partij om die in een centrum-kabinet meer invloed te geven. (Zie wederom de Tweede Kamerverkiezingen 2012) Een onverwacht resultaat kan de waarde van een dergelijke stem volledig ondergraven.

Men kan zich ook de vraag stellen hoeveel toegevoegde waarde een zetel heeft voor een grote partij. Ook wanneer de verwachtingen merendeels uitkomen valt deze waarde te betwijfelen. Een 23ste zetel in de Rotterdamse gemeenteraad is veel meer waarde dan een 22ste. Het grootste verschil is echter tussen 0 zetels en de eerste. Voor een kleine partij is één zetel de sleutel tot een platform, een stem in de raad en invloed in de commissies.

Een strategische kiezer hoopt de partij waar hij of zij op stemt hiermee de "winnende zetel" te geven. Dit hoeft echter niet direct te betekenen dat de partij ook in het bestuur zal zitten. Wat een coalitie bovenal nodig heeft is draagvlak in de raad, gezien fractiediscipline grenzen heeft. Wat draagvlak betreft is een stem voor een kleine partij even geldig als een stem voor een gedoodverfd winnaar.

Het volgende probleem is dat een partij bij coalitievorming noodgedwongen compromissen zal moeten sluiten. De stem voor deze partij vanuit de kiezer was echter reeds een compromis. De vraag rijst hoeveel er dan nog overblijft van de raakvlakken tussen kiezer en partij. Zeker als het de kiezer om één thema of punt te doen is lijkt een stem op een compromispartij onverstandig.

Ten slotte zijn er twee redenen waarom een stem op een kleine partij juist gunstig kan zijn: ruimte bieden aan politiek talent en pluralisme.

De kans is groot dat charismatische en getalenteerde politici zich bovenaan (of om verscheidene redenen soms juist onderaan) de kieslijst concentreren. Kort door de bocht vermoed ik dat - ceteris paribus, er zijn natuurlijk altijd prutsers met een eigen partij - de lijsttrekker van een kleinere partij meer te bieden heeft dan de nummer 10 van een gevestigde partij.

Het pluralisme van een raad met veel partijen heeft daarnaast een intrinsiek democratische waarde: het zorgt voor een betere weerspiegeling van het maatschappelijke deliberatieve proces. De maatschappij zelf is pluriform, er zijn nog veel meer groepen en belangen dan er partijen zijn. Toch moeten we een consensus vinden, iets dat de verschillen doorkruist.

Bij een versplinterde raad moet voor elk voorstel apart draagvlak gezocht worden. Dit zorgt er naar mijn mening voor dat de wil van het volk beter weerslag vindt in beleid dan wanneer een aangelengd compromis tussen de twee belangrijkste stromingen de koers is.

In conclusie: het idee dat onze stem meer kan bereiken als deze aan een grote partij wordt geschonken klopt niet. Wie echt strategisch wil stemmen, stemt op een kleine partij met een competente lijsttrekker die nauw aansluit op zijn of haar overtuigingen.

Categorie: Politiek